Bizi takip edin
Bizi takip edin

Bilmediğimiz Suudi Arabistan

17.10.2018 14:20:35
<p>Suudi Arabistanlı gazeteci Cemal Kaşık&ccedil;ı&rsquo;nın &uuml;lkesinin İstanbul Başkonsolosluğu&rsquo;nda kaybolması ile t&uuml;m d&uuml;nyanın g&uuml;ndemine oturan&nbsp;Suudi Arabistan&nbsp;&ouml;zellikle son yıllarda Muhammed bin Salman&rsquo;ın (MBS) Veliaht Prens olmasından sonra son derece &ccedil;alkantılı bir d&ouml;neme girdi.</p> <p>Yaşama ge&ccedil;irdiği kimi reformlarıyla&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;ı d&uuml;nyaya a&ccedil;acağı sanılan Gen&ccedil; Veliaht&rsquo;ın rakiplerini sindirme ama&ccedil;lı operasyonları &uuml;lkede g&ouml;r&uuml;lmemiş bir kaosa yol a&ccedil;tı. MBS, ABD Başkanı Donald Trump&rsquo;ın da desteğiyle Kraliyet&rsquo;in temellerini sarsacak politikalar uyguluyor. Ancak, MBS&rsquo;den &ouml;ncesi de var.&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;da hem de &ccedil;ok uzun zamandır değişim peşinde olan, bunun i&ccedil;in ciddi olarak &ouml;rg&uuml;tlenen kesimler bulunuyor. Yani Suudi toplumu MBS&rsquo;nin &ldquo;reformlarını&rdquo; ger&ccedil;ek reform yanlılarının hızlarını kesmek i&ccedil;in toplumun &ouml;n&uuml;ne attığı lokmalar olarak g&ouml;r&uuml;yor.&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;daki değişim arzusu MBS&rsquo;nin s&ouml;zde reformlarıyla frenlenecek gibi değil. Bakın dışa kapalı&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;da neler yaşanıyor.</p> <p><strong>Sivil toplum hareketi</strong></p> <p>Par&ccedil;alı bir siyasi toplum olan&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;da reform &ccedil;abaları sanıldığı gibi t&uuml;m Arap coğrafyasını etkileyen &ldquo;Arap baharı&rdquo; adı verilen s&uuml;re&ccedil;le başlamış değil. &Uuml;lkedeki değişim isteği 2009&rsquo;da kendisini belli etti. O yıl kendisini reformcu olarak adlandırılanlarla birlikte bir grup aydın sivil bir toplum (al-mujtama al-madani) &ccedil;ağrısı yapmışlardı. Hem t&uuml;m d&uuml;nyayı hem de &ouml;zel olarak İslam coğrafyasını &ccedil;ok etkilemiş olan 11 Eyl&uuml;l saldırılarından sonra değişime uğradığı g&ouml;zlemlenen Suudi İslamcılığı, Suudi Sivil ve Siyasi Haklar Cemiyeti&rsquo;nin (Jamiyyat el-Huquq al-Siyasiyya ve el-Madaniyya) kısaca HASM&rsquo;ın doğmasına yol a&ccedil;tı.</p> <p>HASM&rsquo;a g&ouml;re İslamcılık artık bir sivil toplum aktivizmiydi. Buna bağlı olarak da siyasal temsil, se&ccedil;ilmiş h&uuml;k&uuml;met, hesap verebilirlik, vatandaşlara saygı gibi temel talepler dile getirdi. Nihai hedef ise mutlak monarşiydi. &Uuml;lkede 2001&rsquo;den sonra irili ufaklı ortaya &ccedil;ıkan kurumlardan kendini ayıran HASM kendilerini hi&ccedil;bir şekilde saklamayan İslamcılar ile İslamcı olmayanların ortak platformu durumundaydı. &Ouml;rg&uuml;t&uuml;n kısa bir s&uuml;re sonra rejimin dikkatini &ccedil;ekmesi doğaldı. Sonunda 2013&rsquo;te kurucularının &ccedil;oğu tutulanıp hapse atıldı. 2009-2013 arası faaliyet y&uuml;r&uuml;tm&uuml;ş kısa &ouml;m&uuml;rl&uuml; bir deneyimdi ama s&ouml;ylemlerinin, taleplerinin toplumda bir karşılığı olmadığı s&ouml;ylenemez. &nbsp;</p> <p><strong>&lsquo;Bahar&rsquo;dan sonra</strong></p> <p>2010 yılında Tunus&rsquo;ta başlayıp hızla İslam coğrafyasını etkisi altına alan &ldquo;Arap Baharı&rdquo;nın&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;ı da etkilemesi ka&ccedil;ınılmazdı. Tunus ya da Mısır gibi y&ouml;netimi devirecek noktaya ulaşamasa bile s&uuml;recin&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;daki etkileri dikkat &ccedil;ekicidir.&nbsp;<br />Siyasi partiler &uuml;lkede fitneye yol a&ccedil;acakları gerek&ccedil;esiyle&nbsp;yasak. Ancak Arap Baharı&rsquo;nın başlamasıyla birlikte bir grup Selefi 9 Şubat 2011&rsquo;de Umma Partisi&rsquo;ni kurdular. Kurucular arasında İslami &ccedil;alışmalarıyla bilinen profes&ouml;rler, işadamları, avukatlar, insan hakları aktivistleri vardı. Bunlar arasında Ahmed el-Ghamdi, Suud el-Dughaythir, Abd el-Karim el-Hocr, Abd&uuml;l Aziz el-Wuhaibi ve Muhammed el-Mufrih &ouml;ne &ccedil;ıkan isimlerdi. Parti kuruluş &ccedil;alışmaları Arap Baharı s&uuml;recinden &ouml;nce başlanmış olmasına rağmen kuruluşu s&uuml;rece rastlamış oldu. Kuruluşunun a&ccedil;ıklanmasından hemen sonra t&uuml;m kurucuları tutuklanan partinin &ouml;mr&uuml; kısa oldu ama Suudi toplumu i&ccedil;in yepyeni bir deneyimdi kuşkusuz.</p> <p><strong>Dijital &lsquo;Eylem G&uuml;n&uuml;&rsquo;</strong></p> <p>Suudi Arabistan&nbsp;da t&uuml;m toplumlar gibi internetin sağladığı olanaklar nedeniyle bambaşka direniş bi&ccedil;imleriyle tanıştı. &Ouml;rneğin Ulusal Koalisyon ve &Ouml;zg&uuml;r Gen&ccedil;lik Hareketi adlı dijital gruplar, Facebook ve Twitter gibi sosyal paylaşım ağlarında aniden ortaya &ccedil;ıktı. 12 Şubat 2011&rsquo;de Mısır&rsquo;daki H&uuml;sn&uuml; M&uuml;barek&rsquo;in istifasından sonraki g&uuml;nlerde, Suudi dijital aktivistler, Hz. Muhammed zamanındaki Thawrat Hunayn&rsquo;a, yani inan&ccedil; ve k&uuml;f&uuml;r arasındaki savaşa atfen sembolik bir savaş başlatıp bunu da Eylem G&uuml;n&uuml; olarak duyurdular.</p> <p><strong>Wadani ve Yahhni</strong></p> <p>Riyad&rsquo;da, gen&ccedil; bir internet kullanıcısı olan Muhammad el-Wadani demokrasi, insan hakları ve iş &ccedil;ağrısı i&ccedil;eren bir bildiriyi Youtube&rsquo;da yayınladı. Bildirinin ana sloganı &ldquo;Halk rejimin &ccedil;&ouml;k&uuml;ş&uuml;n&uuml; istiyor&rdquo; idi.&nbsp; El Wadani 7 Mart 2011&rsquo;de Şii g&ouml;sterileri &uuml;lkenin Doğu b&ouml;lgelerinde başlamışken, Riyad&rsquo;ın merkezindeki El-Rajhi Camii&rsquo;nden bir grup takip&ccedil;isiyle barış&ccedil;ıl g&ouml;steri ama&ccedil;lı olarak ortaya &ccedil;ıktı. Ancak hemen tutuklanıp hapse atıldı.</p> <p>Aktivistlerin sanal ortamda &ccedil;ağrısını yaptıkları ancak iptal edilen 11 Mart 2011&rsquo;deki &ldquo;Day of Rage&rsquo;de (&Ouml;fke G&uuml;n&uuml;) uygulanan sokağa &ccedil;ıkma yasağı Riyad ile Cidde&rsquo;ye kadar uzanıyordu. Tek bir g&ouml;sterici, Halid el-Yahhni, sokağa &ccedil;ıkma yasağını delmeye cesaret etti. BBC&rsquo;ye &ldquo;b&uuml;y&uuml;k bir hapishanede yaşadığını&rdquo; s&ouml;ylemekten &ccedil;ekinmedi. Onurlu bir yaşam istediğini s&ouml;yleyen gen&ccedil; Yahhni protestosunu d&ouml;rt &ccedil;ocuğunun geleceği i&ccedil;in yaptığını da belirtti. BBC muhabirine takip edileceğini, ardından da tutuklanacağını s&ouml;yleyen Yahhni tahmin ettiği gibi hapse atıldı, ancak h&acirc;l&acirc; akıbeti bilinmiyor.</p> <p><strong>Patlayacak saatli bomba</strong></p> <p>Suudi Arabistan&rsquo;da t&uuml;m baskılara rağmen kadın hakları i&ccedil;in m&uuml;cadele veren saygın kadın aktivistler var. Şu anda hepsi tutuklu olan bu kadınlar şunlar: Loujain Al Hathloul, Aziza Al Yousef, Aisha Al Mane, Madeha Al Ajroush, Dr Hessa Al-Sheikh, Wala&rsquo;a Al-Shubbar.</p> <p><strong>Eşcinsel hak hareketi</strong></p> <p>Erkek eşcinselliğinin yaygın olduğuna inanılan ama eşcinsellerin a&ccedil;ık kimlikle yaşamalarının zor olduğu bir &uuml;lkede ciddi bir LGBT hareketi de var. Şimdilik sanal ortamda faaliyet y&uuml;r&uuml;t&uuml;yorlar. T&uuml;m &ccedil;alışmalarını GayMiddleEast.com &uuml;zerinden duyuruyorlar.</p> <p><strong>Bin Ladin&rsquo;in baldızı</strong></p> <p>Usame bin Ladin&rsquo;in baldızı Carmen bin Laden&rsquo;in yazdığı Krallığın İ&ccedil;inde adlı kitapta zengin Suudi kadınların lezbiyen ilişkilerine de yer veriliyor.&nbsp;Suudi Arabistan&rsquo;ın eski Petrol Bakanı Zeki Yamani&rsquo;nin kızı Mai Yamani de kitabında diskoların zengin Suudi kadınları i&ccedil;in lezbiyen gettolar olduğunu belirtiyor. 2002 yılında, Suudi gazetesi Okaz&rsquo;ın iki kadın muhabiri &uuml;lkedeki lezbiyenlerle ilişkin tam sayfa bir araştırma yayımladılar. Araştırmada g&ouml;r&uuml;şlerine başvurulan Hanan adlı bir &ouml;ğretmen bir g&uuml;n iki kız &ouml;ğrencisini &ldquo;su&ccedil;&uuml;st&uuml;&rdquo; yakaladığını belirtiyor. Araştırmada gazetenin, &ouml;yk&uuml;s&uuml;n&uuml;&nbsp; &ldquo;en garip vaka&rdquo; olarak tanımladığı L.S.N. adlı gen&ccedil; kızın da adı ge&ccedil;iyor.&nbsp; L.S.N, kendisini &ldquo;lezbiyen&rdquo; olarak tanımlıyor, bundan da asla vazge&ccedil;meyeceğini belirtiyor.</p> <p>Yasak&nbsp;olmasına rağmen zaman zaman kurulan partileriyle, birey haklarını savunan online siteleriyle, cezaevlerinde kayıp yakınlarının hesabını soran pe&ccedil;eli kadınlarıyla&nbsp;Suudi Arabistan&nbsp;&ccedil;ok yakında patlayacak bir bomba durumunda.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>Mustafa K. Erdemol</strong></p> <p><strong>Cumhuriyet</strong></p>