Bizi takip edin
Bizi takip edin

ABD İran’da ne yapmak istiyor?

3.11.2018 10:12:36
<p><span class="large">İkinci parti yaptırımların hedefi, k&uuml;resel petrol rezervlerinin yaklaşık y&uuml;zde 10&rsquo;una, doğalgaz rezervlerinin y&uuml;zde 20&rsquo;sine sahip olan İran&rsquo;ın enerji ihracatını sıfırlamak. Ancak ABD&rsquo;nin eli de &ccedil;ok rahat değil. &Uuml;lkelerin ve ittifakların aldıkları tutumları sıralayalım&hellip;&nbsp;<br />ABD, 1979 İran İslam Devrimi&rsquo;nden beri İran&rsquo;la sorunlu. İran&rsquo;a karşı Birleşmiş Milletler ve NATO&rsquo;yu da devreye sokuyor. M&uuml;ttefiklerini, İran&rsquo;la ticaret yapmamaları y&ouml;n&uuml;nde uyarıyor.<br />Avrupa Birliği (AB), İran gibi b&uuml;y&uuml;k bir pazarı kaybetmek istemiyor. İran&rsquo;ın enerji kaynaklarının b&uuml;y&uuml;kl&uuml;ğ&uuml;n&uuml; biliyor. AB - İran ticaret hacmi 22 milyar Avro. Her ne kadar Alman ve Fransız şirketleri, ABD&rsquo;nin yaptırım kararına uyup İran&rsquo;dan &ccedil;ıkmaya başladılarsa da, Almanya&rsquo;nın inisiyatifiyle, AB karşı hamle yaptı. İran&rsquo;la yeni kurulacak finansal bir mekanizma &uuml;zerinden ticaret yapmayı s&uuml;rd&uuml;receğini (petrol ticareti dahil) a&ccedil;ıkladı. Br&uuml;ksel, Tahran&rsquo;la imzalanan n&uuml;kleer anlaşmaya bağlılığını yinelerken, ABD&rsquo;yle İran konusunda tam uyum i&ccedil;inde olmadığını da g&ouml;sterdi.&nbsp;<br /></span></p> <p><span class="large">Rusya ve &Ccedil;in, ABD&rsquo;nin k&uuml;resel &ouml;l&ccedil;ekte en b&uuml;y&uuml;k rakibi olmalarının yanında, ABD&rsquo;ye karşı İran&rsquo;ı destekliyorlar. İkisi de ABD yaptırımlarına karşı. İran&rsquo;ı a) stratejik ve jeopolitik konumuyla, b) b&ouml;lgesel akt&ouml;r olduğundan, c) enerji zenginliğinden &ouml;t&uuml;r&uuml;, d) Avrasya g&uuml;&ccedil;leriyle birlikte hareket ettiği i&ccedil;in, e) ABD karşıtı tutumu nedeniyle, f) ekonomik a&ccedil;ıdan b&uuml;y&uuml;k bir pazar olarak &ouml;nemsiyorlar. &Ccedil;in, İran&rsquo;daki en b&uuml;y&uuml;k yabancı yatırımcı, 100&rsquo;den fazla şirketiyle faaliyette. Petrol ve doğalgazda dışa bağımlı olan &Ccedil;in, İran&rsquo;ın enerji sekt&ouml;r&uuml;n&uuml;n gelişmesini &ouml;nemsiyor. Doğu&rsquo;nun y&uuml;kselen bir diğer &uuml;lkesi, İran enerji kaynaklarının &ouml;nemli bir m&uuml;şterisi Hindistan da, yaptırımlara uymayacağını a&ccedil;ıkladı. Avrasya&rsquo;nın b&uuml;y&uuml;k g&uuml;&ccedil;lerinin İran&rsquo;la ticareti s&uuml;rd&uuml;rmeleri, İran&rsquo;ın ABD&rsquo;ye karşı elini bir miktar rahatlattı. İran&rsquo;ın ayrıca, n&uuml;kleer bir g&uuml;&ccedil; olan, 2017&rsquo;de Şanghay İşbirliği &Ouml;rg&uuml;t&uuml;&rsquo;ne katılan, son d&ouml;nemde ABD&rsquo;yle gerilim yaşayan Pakistan&rsquo;la da ilişkileri iyi. Pakistan, İran&rsquo;dan sonra en kalabalık Şii n&uuml;fusu olan &uuml;lke. Hindistan&rsquo;daki M&uuml;sl&uuml;manların &uuml;&ccedil;te biri de Şii. Bu durum İran dış politikasında &ouml;nemli.&nbsp;<br /></span></p> <p><span class="large">T&uuml;rkiye, t&uuml;kettiği petrol&uuml;n yaklaşık yarısını İran&rsquo;dan alıyor. Oran &ccedil;ok y&uuml;ksek olduğu i&ccedil;in, kısa s&uuml;rede İran&rsquo;ın yerine, bu &ccedil;apta bir tedarik&ccedil;i bulması g&uuml;&ccedil;. T&uuml;rk ekonomisinin yarısı kadar, yani 400 milyar dolarlık bir ekonomik hacmi olan İran&rsquo;la T&uuml;rkiye arasındaki ticaret hacmi 12 milyar dolar. Hedef, 30 milyar dolar. İkili ticaret ge&ccedil;mişte daha y&uuml;ksekti. Gerilemesinde Suriye&rsquo;de yaşananların ve ABD yaptırımlarının payı oldu.</span></p> <p><span class="large"><strong>İran&rsquo;ın artan n&uuml;fuzu ve ABD</strong><br />ABD&rsquo;nin 2003&rsquo;te Irak&rsquo;ı işgal etmesi, 2011&rsquo;de Suriye&rsquo;ye &ccedil;ullanması, İran&rsquo;ın hem bu iki &uuml;lkede, hem Ortadoğu&rsquo;da n&uuml;fuzunu daha da artırdı. K&ouml;rfez&rsquo;den L&uuml;bnan&rsquo;a dek İran&rsquo;ın&nbsp;<em>&ldquo;Direniş</em>&nbsp;<em>Ekseni&rdquo;</em>, rakiplerinin&nbsp;<em>&ldquo;Şii Kuşağı&rdquo;</em>&nbsp;dedikleri bir hat oluştu. İran, dış politikasında Fars milliyet&ccedil;iliğini de, İslamcı diskuru da, Şiiliği de, İsrail ve Siyonizm karşıtlığını da, ABD d&uuml;şmanlığını da, antiemperyalizmi de yerinde, zamanında, dozunda, muhatabına g&ouml;re kullanıyor. Misal; Latin Amerika&rsquo;da ABD&rsquo;yle arası iyi olmayan &uuml;lkelerle ilişkilerinde, son derece antiemperyalist. Rusya&rsquo;nın etkisinin g&uuml;&ccedil;l&uuml; olduğu Orta Asya T&uuml;rk Cumhuriyetleri ile ilişkilerinde Şiiliği ve İslamcı s&ouml;ylemi &ouml;ne &ccedil;ıkarmıyor. Rusya ve &Ccedil;in&rsquo;in hassasiyetlerini biliyor, &uuml;rk&uuml;tm&uuml;yor.&nbsp;<br /></span></p> <p><span class="large">ABD, İran&rsquo;ı kuşatmak i&ccedil;in, K&ouml;rfez&rsquo;deki rejimlerin lideri ve Arap &acirc;leminin &ouml;nemli bir &uuml;lkesi olan Suudi Arabistan&rsquo;ı &ouml;ne s&uuml;r&uuml;yor. İki &uuml;lke arasında tarihsel, siyasal, k&uuml;lt&uuml;rel, toplumsal, mezhepsel, ekonomik, jeopolitik, stratejik, askeri rekabet var. Bu rekabet Suriye&rsquo;de, Irak&rsquo;ta, L&uuml;bnan&rsquo;da, Katar&rsquo;da, Yemen&rsquo;de, Bahreyn&rsquo;de g&ouml;r&uuml;l&uuml;yor.&nbsp;<br />Ne var ki Suudi Arabistan, yanına Mısır ve İsrail&rsquo;i alsa da, İran&rsquo;la rekabet etmesi olanaksız. Suudi Arabistan&rsquo;ın başı &ccedil;ekeceği, ABD kaynaklı Arap NATO&rsquo;su, İslam NATO&rsquo;su gibi projeler başarısızlığa mahk&ucirc;m. İran&rsquo;a y&ouml;nelik yıllardır s&uuml;ren yaptırımların, ABD a&ccedil;ısından umulan sonucu vermediği ortada.<br /></span></p> <p><span class="large"><strong>Kıssadan hisse:</strong>&nbsp;İran&rsquo;a y&ouml;nelik&nbsp;</span><span class="large">ABD yaptırımları, yeni arayış&nbsp;</span><span class="large">ve ittifakları g&uuml;ndeme getirecek.&nbsp;</span><span class="large">Diplomaside kuraldır: İhtiya&ccedil;lar&nbsp;</span><span class="large">değişince, ittifaklar da değişir.</span><span class="large">Her ittifak karşısında yeni bir ittifak&nbsp;</span><span class="large">doğurur.</span></p> <p>&nbsp;</p> <p><strong><span class="large">Barış Doster</span></strong></p> <p><strong><span class="large">Cumhuriyet</span></strong></p> <p>&nbsp;</p>