Bizi takip edin
Bizi takip edin

'250 bin kişi daha işsiz kalacak'

29.7.2019 11:21:10
<p>Ekonominin d&uuml;zelmesi i&ccedil;in b&uuml;y&uuml;k bir siyasi uzlaşıya ihtiya&ccedil; olduğunu s&ouml;yleyen CHP İstanbul Milletvekili İlhan Kesici, &ldquo;Acilen devlete ve kurumlarına azalan g&uuml;veni sağlamak i&ccedil;in şeffaflığı ve hukuki altyapıyı tesis edecek bir &ccedil;alışma yapmalıyız&rdquo; dedi. 11. Kalkınma Planı&rsquo;nı da eleştiren Kesici, &ldquo;10. Kalkınma Planı&rsquo;ndaki hedefler yarı yarıya tutmuş. Şimdiki plan bunun &uuml;zerine oturtulacak. Oysa &ccedil;&uuml;r&uuml;k tahta mıh tutmaz&rdquo; vurgusu yaptı.</p> <p>Kesici, Cumhuriyet gazetesinden Ali A&ccedil;ar'ın sorularını yanıtladı.</p> <p>&nbsp;</p> <p><strong>11. Kalkınma Planı&rsquo;na ilişkin Meclis&rsquo;teki konuşmanızda dikkat &ccedil;ekici a&ccedil;ıklamalar yaptınız. Bunu a&ccedil;ar mısınız?&nbsp;</strong></p> <p>Bu plan, 2019-2023 arasındaki 5 yılı g&ouml;steren ekonomik bir plan. &Ouml;nceden bunlar Devlet Planlama Teşkilatı (DPT) &uuml;zerinden yapılırdı, ancak 2018&rsquo;de yasa ile kaldırıldı. Onun yerine Cumhurbaşkanlığı Strateji ve B&uuml;t&ccedil;e Başkanlığı &uuml;zerinden y&uuml;r&uuml;yor. Nasıl &ccedil;alıştığını da hen&uuml;z doğru d&uuml;r&uuml;st bilmiyoruz. Kalkınma planları bir evvelki planların &uuml;zerine oturtulur. 10. Kalkınma Planı &ccedil;ok başarısız bir plandı. Hedeflerin ger&ccedil;ekleşmesi neredeyse yarısı. Olumlu olanlar yarısı kadar b&uuml;y&uuml;rken, olumsuzlar iki katından fazla b&uuml;y&uuml;m&uuml;ş. &Ouml;rneğin milli gelir 1.3 trilyon dolar olacakken, 784 milyar dolarda kalmış. Kişi başına milli gelir ise 16 bin dolar yerine 9 bin 600 dolar olmuş. İhracat hedefi 277 milyar dolarken, 168 milyar dolarda &ccedil;akılmış.</p> <p>Diğer yandan enflasyon 2018 i&ccedil;in y&uuml;zde 4.8 olarak belirlenirken, neredeyse 5 katı; y&uuml;zde 20.3 olarak ger&ccedil;ekleşmiş. İşsizlik rakamı y&uuml;zde 7.2 olarak hedeflenirken, y&uuml;zde 13.5 olmuş. Gen&ccedil;lerde işsizlik oranı y&uuml;zde 13 olarak belirlenirken, y&uuml;zde 24.5&rsquo;e &ccedil;ıkmış, b&uuml;y&uuml;me y&uuml;zde 5.5 demelerine karşı y&uuml;zde 4.9 olmuş. Bu da doğru değil. &Ccedil;&uuml;nk&uuml; 2017 başında milli gelir serisini değiştirdiler ve bir gecede y&uuml;zde 20 arttı. Y&uuml;zde 5.5 eski milli gelire g&ouml;re hesaplanmıştı. 2018 ve son 5 yılın ortalaması hesaplanmış olsa y&uuml;zde 3.2 eder. Yani b&uuml;y&uuml;me de d&uuml;şm&uuml;ş.</p> <p>AKP d&ouml;nemini ele alırsak 16 yılın ortalama b&uuml;y&uuml;me hızı y&uuml;zde 4.6. Son 10 yılın y&uuml;zde 3.5. Halbuki &ccedil;ok partili sisteme ge&ccedil;ildikten sonra AKP d&ouml;nemine kadar 57 yıllık s&uuml;rede bu oran y&uuml;zde 5.1. Ve bu d&ouml;nemde &uuml;lkede 1961 ihtilali, 1971 darbesi, 1980 darbesi, 1974 Kıbrıs Barış Harek&acirc;tı ve ambargo, 1994 ve 2001 ekonomik krizi ile 1999 depremi yaşandı. AKP&rsquo;nin iktidara geldiği 2002 yılı sonrası b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyadan yağmur yağar gibi doların yağdığı d&ouml;nemde y&uuml;zde 4.6. AKP &lsquo;&ouml;n&uuml;m&uuml;zdeki yıl 4.3 b&uuml;y&uuml;yeceğim&rsquo; derken IMF y&uuml;zde 1.9 diyor. Nisan 2019&rsquo;da Washington&rsquo;daki IMF-D&uuml;nya Bankası M&uuml;şterek Toplantısında Hazine ve Maliye Bakanı ile diğer yetkililere bu raporu verdiler. Bizimkiler itiraz etmiş değil. Bu rakamlar b&ouml;yle giderse 6 ay sonra T&uuml;rkiye&rsquo;yi yakar. Elimizi yakar, ocaklarımızı yakar. O y&uuml;zden bu konuyu &ccedil;ok ciddiye almak lazım.&nbsp;</p> <p>&nbsp;</p> <h3 class="p-title">Karma ekonomi modeli gerekiyor</h3> <p><strong>Devletin ekonomideki rol&uuml; sizce ne olmalı?</strong></p> <p>2008&rsquo;den sonra &ldquo;Devlet ekonomiden elini &ccedil;eksin, rol&uuml; iyice k&uuml;&ccedil;&uuml;ls&uuml;n&rdquo; gibi moda laflar oldu. Bunlar yanlış. D&uuml;nya bunu 5-10 sene dener gibi oldu, sonra vazge&ccedil;ti. Her seviyede ağırlıkları farklı olmak &uuml;zere karma ekonomi milletin zannettiği kadar k&ouml;t&uuml; bir ekonomik model değildir. Burada kamu ile &ouml;zel sekt&ouml;r&uuml;n ağırlıkları farklılaşabilir. Devlet bazı yerlerden &ccedil;ekilebilir stratejik bazı yerlere daha fazla girebilir.</p> <p>Y&uuml;zde 4.3 b&uuml;y&uuml;me T&uuml;rkiye ekonomisine g&ouml;re d&uuml;ş&uuml;k rakamdır. Ama asıl IMF&rsquo;nin verdiği rakam dikkat &ccedil;ekici: 5 yılın ortalaması y&uuml;zde 1.9. Bu yılın b&uuml;y&uuml;me oranı i&ccedil;in de eksi y&uuml;zde 2.5 diyor. Bu, T&uuml;rkiye&rsquo;nin taşıyamayacağı bir şey. 5 sene harp yok, b&uuml;y&uuml;k felaketler yok, ama b&uuml;y&uuml;me oranı &ccedil;ok d&uuml;ş&uuml;k. Tarihin b&uuml;t&uuml;n zamanlarında b&uuml;t&uuml;n rejimlerinde devletlerin ekonomide ağırlıkları ve rolleri var. Y&ouml;nlendirici, d&uuml;zenleyici ve tanzim edici bir rol&uuml; oluyor. 1980&rsquo;lere kadar adına karma ekonomi denen modeldi bu. T&uuml;rkiye olarak d&uuml;nya ile birlikte hareket etmeyi seven, d&uuml;nyadan kopuk olmamaya gayret eden bir &uuml;lkeyiz. O y&uuml;zden devletin ekonomideki rol&uuml; karma ekonomi modeli olmalı.</p> <h3 class="p-title">&lsquo;Siyasi uzlaşı şart&rsquo;</h3> <p><strong>Bu durum nasıl d&uuml;zeltilebilir?&nbsp;</strong><br />Ekonomi y&ouml;netiminde sihir yoktur, sihirbaz da yoktur. D&uuml;nyanın en parlak iktisat&ccedil;ılarını bulalım, ekonomiyi bunlara emanet edelim. Bunlar da sihirli değnekle vursun d&uuml;zelsin... Yok b&ouml;yle bir şey. Bir başka konu da yetkililerin &ldquo;İşlerin k&ouml;t&uuml; b&ouml;l&uuml;m&uuml; geride kaldı, bundan sonra &ccedil;ok daha aydınlık konuma ge&ccedil;tik&rdquo; s&ouml;zleri. Bu ifadeler ekonomi y&ouml;netimlerini bekleyen en b&uuml;y&uuml;k tehlike. T&uuml;rkiye&rsquo;nin iyi ya da k&ouml;t&uuml; &ouml;l&ccedil;&uuml;lebilir bir g&uuml;veni vardı. Şimdi o g&uuml;ven kayboldu. Kimse T&uuml;rkiye&rsquo;ye g&uuml;venmiyor. Bunun g&ouml;stergeleri var. Kredi derecelendirme kuruluşları var. Bunlara bazen bizim y&ouml;netimimiz kızıyor. Bunların derdi T&uuml;rkiye ile falan değil. Adam b&uuml;t&uuml;n d&uuml;nyaya bilgi satıyor. T&uuml;rkiye ile ilgili bir kredi notu &ccedil;ıkarıyor. Şirketlerle, firmalar bazında kredi notu &ccedil;ıkarıyor. Bunu t&uuml;m d&uuml;nyaya ilan ediyor. Ve bunu satıyor. İnsanların abone olması i&ccedil;in bu kredi kuruluşlarına adamların m&uuml;mk&uuml;n olan en doğru bilgiyi vermesi gerekiyor. O y&uuml;zden bunlar T&uuml;rkiye d&uuml;şmanı demek katiyen doğru değil. Devlet demek, kurumlar, kurallar, hukuki altyapı ve şeffaf bir rejim demek. Krediyi veren, mal alıp sattığımız kuruluşlar T&uuml;rkiye&rsquo;de bunu g&ouml;remiyor. Devlete ve kurumlarına olan g&uuml;venleri az. Bir gecede kural değiştiriyoruz. Bu g&uuml;veni tesis edecek bir şeyler yapmamız lazım. T&uuml;rkiye&rsquo;de yeteri kadar siyasi birlik ve beraberlik de g&ouml;rm&uuml;yorlar. Bunları muhalefet yapalım, AKP&rsquo;nin oyu d&uuml;şs&uuml;n diye s&ouml;ylemiyoruz. Bir s&ouml;z vardır: &Ccedil;&uuml;r&uuml;k tahta mıh tutmaz. Eğer &uuml;zerinde oturacağımız zemin &ccedil;&uuml;r&uuml;kse, ne kadar sağlamlaştırırsak sağlamlaştıralım bunu başaramayız. Her şeyden &ouml;nce &uuml;lkemizde b&uuml;y&uuml;k bir siyasi uzlaşıya ihtiya&ccedil; var.</p> <p>&nbsp;</p> <h3 class="p-title">En can yakıcı konu işsizlik</h3> <p><strong>Gen&ccedil;ler ve kadınlarda işsizlik had safada. Enflasyon ve hayat pahalılığına yurttaşlar ne kadar dayanabilir?&nbsp;</strong><br />Maalesef dayanamayacak. İşsizlik b&uuml;t&uuml;n bu işlerin en can yakacak b&ouml;l&uuml;m&uuml;. 16-29 yaş grubu işsiz gen&ccedil; oranı y&uuml;zde 24.5. Buna &ldquo;nasılsa m&uuml;racat etsem de iş bulamam&rdquo; diyenler dahil değil. Her 4 kişilik ailede bir işsiz var. Ayrıca işi olup, bunu kaybetme tehlikesi yaşayanlar da var. Ekonomi bu yıl y&uuml;zde 2.5 k&uuml;&ccedil;&uuml;lecek. Bu demek oluyor ki 250 bin kişi yıl sonuna geldiğimizde işsiz kalacak. IMF&rsquo;nin verdiği y&uuml;zde 1.9&rsquo;luk b&uuml;y&uuml;me oranı ile T&uuml;rkiye&rsquo;de işg&uuml;c&uuml; piyasasına yeni girecek olanların ancak &uuml;&ccedil;te biri iş bulacak. Yani her yıl 300-350 bin kişi işsizlik rakamına eklenecek. 5 sene sonunda yeni 1.5 milyon işsizimiz olacak. Bu da g&ouml;z korkutacak bir şey. Bir yandan da gelirimiz artmayacak, enflasyonun altında kaldığı i&ccedil;in azalacak. &Ouml;b&uuml;r yandan işi olan adamlar bile işini kaybedecek. Ve bunu &ouml;nlem alınmazsa Sayın Cumhurbaşkanı&rsquo;ndan en aşağıdaki birime kadar herkes b&uuml;t&uuml;n h&uuml;crelerinde hissedecek.</p> <h3 class="p-title">16 yılda faize 546 milyar dolar &ouml;dendi</h3> <p><strong>Dolardaki durum, i&ccedil; ve dış bor&ccedil; ile faiz konusunda neler s&ouml;ylersiniz?&nbsp;</strong></p> <p>Son 16 yılda i&ccedil; ve dış borca &ouml;dediğimiz toplam faiz 546 milyar dolar. Dış borca &ouml;dediğimiz faiz 156 milyar dolar. Bunları artık s&uuml;rd&uuml;rmek imk&acirc;nsız. 50 senedir bize hizmet eden ve para basan Birinci Boğaz K&ouml;pr&uuml;s&uuml; var. Bug&uuml;n&uuml;n parası ile 200-250 milyon dolar eder. 156 milyar dolar ile 750 tane k&ouml;pr&uuml; yapardık. 546 milyar doları versek 2 bin 750 tane k&ouml;pr&uuml;m&uuml;z olurdu. T&uuml;rkiye&rsquo;nin ortalama &ouml;zel sekt&ouml;r bor&ccedil;lanma faizi son d&ouml;nemlerde y&uuml;zde 3 idi. Biz bunları d&ouml;nd&uuml;rmek i&ccedil;in yeniden kredi alacağız. Ama y&uuml;zde 8 ile 10 arasında faiz &ouml;deyeceğiz. Bu &ccedil;ok vahim bir şey. Bunun &ouml;nemi de &ouml;n&uuml;m&uuml;zdeki 12 ay i&ccedil;erisinde ortaya &ccedil;ıkacak. T&uuml;rkiye 200 milyar dolar taze para bulacak ve bu daha &ouml;nceden alınmış olan kredileri d&ouml;nd&uuml;recek. T&uuml;rkiye Venez&uuml;ella&rsquo;dan sonra en vahim ikinci &uuml;lke. &Ccedil;ok ciddi tedbirler alınmalı.</p>