Bizi takip edin
Bizi takip edin
Güncel

Hemşehri Derneklerinin Seçimlerdeki Rolleri



17.06.2019 21:21:24
İstanbul’da hemşehri derneğine üye olanların sayısı yaklaşık olarak bir buçuk milyon olarak tahmin edilebilir.

Tarihsel süreç içerisinde siyasal, sosyal, ekonomik ve kültürel değişimlere bağlı olarak farklı kavramları temsil etmişler ve buna bağlı olarak da farklı roller üstelenmiş olmalarıyla birlikte sivil toplum kuruluşlarının günümüz dünyasının en önemli sosyal ve siyasi aktörlerinden biri olduğu söylenebilir.Türkiye'de bu önemli aktörün önemli temsilcilerinden birisi de kuşkusuz ki benzerlik esasına dayanarak oluşturulmuş hemşehri dernekleridir. Bu derneklerin kentsel ve kırsal yapının dönüşümündeki çoklu rollere sahiptirler.

Hemşehrilik kavramının genel olarak mekan değiştirme sonucunda tartışılmaya başlandığı söylenebilir. Çünkü yer değiştirme/hareketlilik sonucunda bireyler kendi varoluşlarını bu kavram üzerinden anlamlandırmaya başladıkları tahmin edilmektedir.  Kırdan kente göç hareketinin doğal bir sonucu olarak da benzer yapılardan gelen insanların (aynı bölge-il-ilçe-köy); kentte kendi varoluşlarını inşa etmek ya da var olan cemaatçi yapıları sürdürmek için başvurulan bir oluşum şeklinde tanımlanmıştır. Hemşehrilik kavramının oluşmasında en önemli faktör; diğer kültürel faktörlere karşı kendilik kültürünün korunması olduğu söylenebilir. Çalışma yapılan hemşehrilik derneklerinde, köy ve civar köy şeklinde yapılan kategorik ayrımlarda mezhepsel benzerlikler ve akrabalık ilişkilerinin belirleyici olduğu saptanmıştır. Bu yüzden hemşehrilik kavramı bölgesel benzerliğin yanında kültürel benzerliklere de işaret etmektedir.

Bu saptama yapıldıktan sonra akrabalık ve mezhepsel ilişkilere göre şekillenen hemşehrilik derneklerinin kırsal ve kentsel çoklu rolleri vardır. Bu yazıda hemşehri derneklerinin politik rollerine değinilmiştir.

Hemşehri Dernek sayıları hızla artıyor.

Türkiye’de 1980 sonrası hızla artan hemşehri dernekleri, 2006 yılında  8 bin civarında iken ve bu sayı günümüzde yaklaşık olara 2 kat artarak kabaca 15 bin dernek sayısına ulaşmıştır.  Bu derneklerin yaklaşık olarak yarısı İstanbul’da faaliyet göstermektedir. Hemşehri derneklerinin bölgelere göre dağılımına bakıldığında ilk sırada Karadeniz Bölgesi gelmektedir. Bu bölgeyi sırasıyla, İç Anadolu ve Doğu Anadolu bölgesi takip etmektedir. Bu üç bölgenin toplam hemşehri dernekleri  içindeki oranı yaklaşık çok yüksektir.  Bunun en önemli nedeni ise bu bölgelerin son 60 yıllık dönemde sürekli göç veren bölgeler olması gösterilebilir. Bu bölgelerin göç vermesindeki en önemli nedenlerden biri azgelişmişlik olgusu ile açıklanabilir. Az gelişmişlik olgusuna paralel olarak bu bölgelerdeki egemen feodal ilişkilerin büyük kentte olsa bile devam ettiği söylenebilir.  Kırdaki sosyo-ekonomik yetersizliklerden dolayı göç etme eylemi ve kentsel yaşama uyum sorunu beraberinde kentle eklemlenme sorununu getirmiştir. Bu soruna geçici cevap olarak benzerlik esasına dayanan hemşehrilik bilincinin az gelişmiş bölgelerden gelenlerde görece daha fazla olduğu söylenebilir.

Hemşehri derneklerinin kuruluş amacı nedir?

Hemşehri derneklerinin kuruluş nedeni ilk olarak kentte yardım ve dayanışma sağlamaktır. İkinci kuruluş nedeni ise kırda yardım ve dayanışma sağlamaktır. Hemşehri derneklerin ilk kuruluş amacıyla şu andaki öncelikli amaçları arasında bir değişim olduğu görülmektedir. Fakat, hemşehri derneklerinin amaçlarında yıllara göre değiştiği ve farklı bir kimliğe büründüğü görülmektedir. Son dönemlerde, hemşehri derneklerinin kırsal kesime yönelik faaliyetlerini daha da ön plana çıkardığı veya daha etkin rol oynağı şeklinde yorumlanabilir.

Hemşehri derneklerinin hemşehri kavramını daha çok dayanışma olarak algılamaktadırlar. Bunu sırasıyla, yardımlaşma, yakınlık, milliyetçilik ve kültürün devamı takip etmektedir

Hemşehri Derneklerini Özellikleri

Hemşehri derneklerin dernekleşmesinin genelde köy bazlı yapıldığı anlaşılmaktadır İstanbul’daki hemşehri derneklerin yaklaşık  % 66'ı köy derneği şeklindedir. Bu durum, kırdan kente göç eden kişilerin oluşturdukları derneklerin, daha küçük ve kapalı bir örgütleme şeklinin daha fazla tercih edildiği anlaşılmaktadır. Aynı zamanda, hemşehri derneklerinin köy bazlı örgütlenmeyi tercih etmeleri, hemşehrilik bağlarının daha çok köy çıkışlı olduğunu gösteren bir durumdur. Bu durum aynı zamanda hemşehri dernekleri köy derneği ve diğerleri şeklinde ikili kısma ayırımını da beraberinde getirmektedir.

İllere göre hemşehri derneklerinin dağılımında ilk sırada Sivaslılar yer almaktadır. Sivas İli’ni sırasıyla, Giresun, Tokat, Erzincan, Ordu, Erzurum, Kastamonu, Trabzon, Bayburt, Malatya, Samsun, Sinop, Gümüşhane ve diğer iller takip etmektedir. Bu iller, İstanbul’daki toplam hemşehri derneğinin önemli kısmını oluşturmaktadır.

İstanbullu Seçmenin %15’i Hemşeri derneklerine üye

Türkiye’de 2019 yılı verilerine göre yaklaşık olarak 15 bin hemşehri derneği olduğuna göre, Türkiye’deki toplam hemşehri derneğine üye olan kişilerin sayısı ise yaklaşık olarak 3,75 milyon olarak tahmin edilebilir. İstanbul’da hemşehri derneğine üye olanların sayısı yaklaşık olarak bir buçuk milyon olarak tahmin edilebilir. Bu da İstanbullu seçmen sayısının %15’ine denk gelmektedir. Bu durum, hemşehricilik bağların İstanbul’da ne kadar etkili olduğunun bir başka göstergesidir.

Hemşehri Dernekleri ve Seçim

Hemşehri derneklerinin seçimlerde rollerinin yüksek olduğunu söyleyebiliriz. Hemşehri derneklerinin yarıya yakınının da üyelerin oy davranışına etkili olduğu yapılan çalışmayla birlikte ortaya çıkarılmıştır. Dernek üye sayısının yüksek, sektörel yoğunlaşmanın fazla olduğu dernekler seçimlerde daha etkili rol oynadıkları analiz edilmiştir. Bununla birlikte, dernek üye sayısının arttıkça, derneğin, üyelerin oy verme davranışına etkinin de arttığı analiz edilmiştir.

Hemşehri derneklerinin kentte önemli bir oranda politik rol oynadığı son dönemlerde İstanbul ilçe Belediye ve Büyükşehir belediye seçim sonuçlarıyla da gözlemlenebilir. Hemşehri derneklerine, kaymakam veya vali ziyaretli sınırlı iken politikacıların ziyaretleri daha yoğundur. Hatta bu tip derneklerin, siyasi parti temsilcileri, ilçe ve büyükşehir belediye başkanları, milletvekilleri hatta Bakanlar tarafından ziyaret edildikleri de görülmektedir. Son dönemlerde bu bölgedeki belediye başkanlarının birçoğunun, Karadeniz bölgesi kökenli, Sivas, Erzincanlı vb. olması hemşehriciliğin yerel yönetimler üzerine etkisini çok iyi açıklamaktadır.

Küçük ölçekli hemşehri köy dernekleri, hem kentte hem kırsalda politik rollerini artırmak için federasyon kurdukları gözlenmektedir. Derneklerin seçimlerde rollerinin artması ve üyelerine parasal yardım yapması, derneklerin sektörel yoğunlaşmayı beraberinde getirmektir.

Hemşehri derneklerinin kentlerdeki en önemli sivil toplum kuruluşlarından biri olarak kentsel dönüşümde aktif bir rol üstlenecek politik bir aktör görevi yerine getirebilmelidir. Aynı zamanda vatandaşlık temelinde olayların değerlendirilmesinde yerel ve ulusal kamu yönetimi ajanlarıyla işbirliği halinde olmalıdır. 

Hemşehri Derneğinin Kentsel Yapıdaki Politik Rolü

Hemşehri dernekleri ile 2008 yılında ilgili yaptığımız çalışmada, bu derneklerin % 36,2’si seçimlerde hiç rol oynamadıklarını belirtirken, %42’si her zaman ya da çoğunlukla seçimlerde rolleri olduğunu belirtmişlerdir.

 

Hemşehri Derneklerinin Seçimlerdeki Rolleri

 

Adet

%

Hiç

129

36,2

Çok az

36

10,1

Ara sıra (bazen)

42

11,8

Çoğunlukla

82

23,0

Her zaman

67

18,8

Toplam

356

100,0

 

Hemşehri derneklerine yerel ve genel seçimlerde, üyelerin oy verme davranışı üzerinde belirleyiciliği sorulduğunda %43,3’ünün yerel ve genel seçimlerde üyelerin oy verme davranışı üzerine belirleyici olduğu belirlenmiştir.

 

Seçimlerde, Üyelerin Oy Verme Davranışı Üzerindeki Rolü

 

Adet

%

 Yok

202

56,7

 Var

154

43,3

 Toplam

356

100,0

           

Hem derneklerin seçimlerdeki rolleri ve üyelerin bu konuda davranışları üzerine etkili olan dernek sayısının toplam derneklerin yaklaşık yarısı olduğu görülmektedir. Bu durum hemşehri derneklerin kentte politik rollerinin varlığı konusunda önemli bir göstergedir.

Hemşehri dernekleri siyasi eğilim bakımından en fazla kendini sağcı olarak görmektedir. Kendisini solcu şeklinde tanımlayan derneklerin oranı ise %28 olarak belirlenmiştir.

Hemşehri Dernek Üyelerin Genel Siyasi Eğilimleri

 

Adet

%

Muhafazakâr  (Sağcı)

181

50,8

 Solcu

101

28,4

 Liberal

15

4,2

 Diğer

59

16,6

 Toplam

356

100,0

 

Hemşehri derneklerinin %51’i daha çok muhafazakar eğilimli üyelerinin olduğunu belirtmişlerdir. Son dönemlerde İstanbul’da yerel yönetimlerde muhafazakar eğilimli adayların kazanması bu durumla paralellik göstermektedir.

Muhafazakar eğilimli derneklerin daha çok Karadeniz bölgesinden geldiği görülmektedir. Bu durum, İstanbul’un son dönemde politik yapı içerisinde Karadenizli politikacıların aktif olmasına neden olan bir faktör olarak ta görülebilir.  Yapılan değerlendirme sonucunda hemşehri derneklerinin siyasi bakışı, bağlı bulunduğu bölgelere göre değiştiği, yani hemşehri derneklerinin siyasi bakışı bağlı bulunduğu bölgeden bağımsız olmadığı belirlenmiştir.

Yıllardır sağ tandanslı Karadenizli yönettiği bu kenti sol tandaslı Karadenizli bir adayın yönetme olasılığının yüksek olduğunu 31 Mart seçimlerinde gördük. Mevcut adayların bu kısa süre içerisinde özellikle Karadenizli hemşehri derneklerini ziyaret ederek gücünü daha arttırabileceğini düşüyorum.

Son tahlilde, hemşericilik etkisi bakımından AK partinin ilk kez Karadeniz dışından bir aday göstermesi ve CHP’nin ise Karadeniz kimliği ile birlikte çağdaş bir aday profili ile bir adım önde olduğu görülmektedir. Sayın Ekrem İmamoğlu’nun yöresel tavrı ve muhafazakar sağ kesim ile yakınlığı, gelecekte yeni bir liderin habercisi de olabilir.

 

Doç. Dr. Erkan Aktaş



İLGİLİ HABERLER