Ayetullah Seyyid Mücteba Hameneyl ABD saldırısında öldürülen İran dini lideri Ali Hameney’in ikinci oğlu olarak 1969 yılında Meşhed’de doğdu.
Temel havza eğitimini Ayetullah Müctehidi Tehrani Medresesi’nde tamamlayan Mücteba Hameney, “Kutsal Savunma” döneminde (Irak savaşı) cephede yer aldı.
Savaşın sona ermesinin hemen ardından, 1989 yılında havza eğitimini ilerletmek amacıyla Kum’a gitti ve 1992 yılının başlarına kadar orada kaldı. 1992’den itibaren beş yıl boyunca Tahran’a dönerek eğitimine burada devam etti.
İleri düzey (Sutuh-ı âli) derslerini Ayetullah Ahmedi Miyaneçi, Rıza Üstadi ve Evseti gibi Kum’un seçkin hocalarından aldı. Fıkıh ve usul “haric” derslerinde ise babası Ayetullah Hameney’in yanı sıra Şeyh Cevad Tebrizi, Şeyh Hüseyin Vahid Horasani, Seyyid Musa Şubeyri Zencani, Mücteba Tehrani ve Şeyh Muhammed Mümin Kummi gibi büyük mercilerin rahleyi tedrisinden geçti.
On yedi yılı aşkın süre kesintisiz olarak çeşitli ‘ders-i haric’ (akademideki doktora düzeyinin havza-yı ilmiyelerdeki adı) öğrenimine aktif katılım sağladı. Bilimsel takrirlerini Arapça sunması ve ders dışı görüşmelerde hocalarına yönelttiği titiz eleştirilerle bazı büyük alimlerin özel teveccühünü kazandı.
Öğreniminin yanı sıra sürekli olarak ders vermeyi de sürdürdü. Tahran’daki Ayetullah Müctihedi Medresesi’nde temel derslerle başladığı eğitmenlik hayatında, 1995 yılından itibaren “Mealim” dersleri vermeye başladı.
Ayetullah Hameney’in havzada dönüşüm gerekliliği ve Sadr’ın kitaplarının önemine dair tavsiyesi üzerine Mealim derslerini bırakarak Şehit Sadr’ın Halkat derslerine geçti.
1997’de Kum’a gittiğinde bu dersi bir çalışma arkadaşına devretti. 1998’de Kum’da, Humeyni’nin konutunda özel Resail ve Mekasib derslerine başladı.
2004 yılında Halkat, 2005 ve 2006 yıllarında ise Kum’daki medreselerden birinde ileri düzey dersleri verdi.
Dersleri 2007’de Feyziye Medresesi’ne taşındı; 2008’de ise Ayetullah Hameney’in Kum’daki ofisinde özel ders-i haric dersleri verilmeye başlandı.
2009 eğitim yılı başından itibaren, eski öğrencilerinin isteği üzerine Kum ofisinde genel fıkıh haric derslerini başlattı. Bir yıl sonra, 2010’da genel usul haric dersleri resmen başladı ve “istishab” bahsinin başına kadar devam etti.
Dersten önce tartışma seyrini ve bilimsel görüşlerini kaleme alıp düzenleyen Mücteba Hameney’in fıkıh ve usul tartışmaları bizzat kendisi tarafından tanzim ediliyor; bu çalışmaların bazı ciltleri yayına hazır durumda.
İçerik ve öğretim tarzındaki yenilikçilik, Kum’daki haric derslerinin zamanla havzanın en rağbet gören derslerinden birine dönüşmesini sağladı.
Pandemi dönemine kadar 400’den fazla kişi derslerine katılım sağlıyordu. Pandemi sürecinde derslerini sanal ortamda yürüten Hameney, sonrasında Tahran’da ikamet etmesi ve Kum’a gidiş geliş kısıtlılıkları nedeniyle eğitimine bu şekilde devam etti.
2023 eğitim yılı başında 1300’den fazla kişinin kaydolduğu derslerin ilk oturumuna 700’den fazla kişi katılmışken, Mücteba Hameney beklenmedik bir şekilde derslerini sonlandırdığını duyurarak öğrencilerinden helallik istedi.
Bu haber büyük bir şaşkınlık yarattı ve sıradan analizlerle açıklanamadı. Olayın ardından Kum’daki bin kadar talebe ve hoca, Devrim Lideri’ne mektup yazarak derslerin yeniden başlamasını talep etti; Kum’un bazı ileri gelenleri de bu isteği sözlü olarak iletti.
Ancak Mücteba Hameney, eski öğrencileriyle yaptığı özel görüşmede, dersleri bırakma nedeninin bahsedilemeyecek manevi bir mesele olduğunu belirtti.
Ayrıca pandemi sonrası pek çok yetkin hocanın derslerinin ilginin azalması nedeniyle kapandığı bir ortamda, kendi dersinin bu kadar yoğun kalabalıklarla sürmesinin bir anlamı olmadığını vurguladı ve taleplerin durdurulmasını istedi.
İlginç bir not olarak; söz konusu mektup ve mesajların ardından babası konuyu kendisiyle görüşmüş ve gerekirse tavsiyede bulunabileceğini söylemişti. Ancak oğlunun kesin kararını öğrendikten sonra meseleyi kendisine bırakmıştı.
Mücteba Hameney, öğrencilerine havzadaki diğer hocalara yönelmelerini tavsiye ederek bir hocada “ilmî yetkinlik”, “devrimci duruş” ve “nefis terbiyesi” gibi vasıfların aranması gerektiğini ifade etti.
Arkadaşlarının ısrarı ve babasının tavsiyesinin ardından, ilk baştaki çekincesini bir kenara bırakarak fıkıh ve usul derslerini yeniden kaleme almaya odaklandı.
Kendi şahsını ön plana çıkarmama konusundaki hassasiyeti, havzanın kutsiyetini güçlendirme vurgusu, İmam Humeyni ve Hameney’in kişiliğini merkeze alması ve yaygın rekabetlerden kaçınması gibi tutumları, pek çok büyüğün takdirini kazanmış ve geniş bir alim kesiminin bu kurumlara yönelmesini sağlamıştır.
Eğitim ve öğretim faaliyetlerinin yanı sıra Kum ve Meşhed’deki merciler ve büyük alimlerle kurduğu köklü bağlar da önem taşıyor.
En yakın yardımcısı olarak babasının yanında yıllarca işleri takip etti.
Ülkenin makro düzeydeki yürütme işlerine olan vukufiyeti, farklı dönemlerdeki üst düzey devlet görevlileriyle olan yakın diyaloğu ve düzenlenen çok sayıda çalışma toplantısı tecrübe biriktirmesini sağladı.
Farklı disiplinlerdeki geniş okumaları, ülkenin yönetim alanındaki temel meselelerine (ekonomik istikrar, temel gıda fiyatlarının sabitlenmesi, ucuz, hızlı ve modern toplu konut inşası, tarım ve hayvancılık sisteminin dönüşümü, yapay zeka ve stratejik teknoloji projelerinin desteklenmesi gibi) dair geliştirdiği köklü çözümler Hamaney’in ülke yönetimine yönelik biriktirdiği tecrübeler arasında…
Askeri komutanlarla ve başta Hizbullah Lideri Seyyid Hasan Nasrullah ve Kasım Süleymani olmak üzere Direniş Cephesi liderleriyle olan kesintisiz diyaloğu, Ayetullah Seyyid Mücteba Hameney’in kişiliğinin bir diğer hayati boyutu..
Kaynak: Tesnim Haber Ajansı
Çeviri: Yakın Doğu Haber
