Türkiye ile Çin arasındaki müzikal bağların kökeni yüzyıllar öncesine, ticaretin yanı sıra kültürel etkileşimin de yoğun yaşandığı İpek Yolu dönemine uzanıyor.
Akademisyenler, bu kadim güzergahın yalnızca malların değil, müzik gelenekleri ve enstrümanlarının da kıtalar arasında yayılmasına aracılık ettiğini belirtiyor.
Ankara Müzik ve Güzel Sanatlar Üniversitesi Öğretim Görevlisi Ali Kalkan, kampüste Xinhua’ya verdiği röportajda, tarihsel bulguların, Çin ve Türk müzik kültürleri arasında karşılıklı bir etkileşime işaret ettiğini söyledi.
Tarihi sanat eserleri ve arkeolojik buluntuların iki kültür arasında müzikal etkileşimi ortaya koyduğunu vurgulayan Kalkan, “Karşılıklı bir aktarımla ortaya çıkan bulgulardan bahsedebiliriz. Mesela Orta Asya döneminde incelenen bulgularda, Çin’de kullanılan enstrümanların minyatürlerde ortaya çıktığını görmekteyiz” dedi.
Özellikle Tang Hanedanlığı (618-907) döneminde Çin ulusunun benzer enstrümanlar kullandığına yönelik kalıntıların bulunduğuna dikkat çeken Kalkan, bu kalıntıların, iki kültürün birbirleriyle dönüşümlü olarak etkileşimde bulunduğunu gösterdiğini söyledi.
Kalkan’a göre müzik teorisi açısından bakıldığında da bu etkileşimin izlerini görmek mümkün. Dünyadaki en eski müzik dizilerinden biri olarak bilinen pentatonik yapının hem Çin hem de Türk müzik geleneklerinde önemli bir yer tuttuğunu belirten akademisyen, bu makamların günümüz Türkiye’sinde de yaygın biçimde kullanıldığına dikkat çekti.
Kültürler arası müzikal alışverişin özellikle İpek Yolu’nun yoğun biçimde kullanıldığı dönemlerde hız kazandığını ifade eden Kalkan, “Etkileşimin en çok gerçekleştiği dönem olarak İpek Yolu’nun aktif olarak kullanıldığı dönem ortaya çıkıyor. İpek Yolu sadece bir ticaret yolu değil, aynı zamanda kültürel etkileşimin de fazla olduğu bir güzergah. Burada insanlar sadece ticari etkileşimde bulunmuyor, aynı zamanda kültürel ve müziksel aktivitelerde de bulunuyor” diye konuştu.
Kalkan’a göre ticaret, diplomasi ve kültürel temasın iç içe geçtiği bu süreç, müzikte de açık biçimde görülüyor.
Kalkan, “İpek Yolu’ndaki kültürel, ticari ve diplomatik alışveriş, müziğe de çok net biçimde yansıyor” dedi.
Farklı coğrafyalarda benzer müzik aletlerinin ortaya çıkmasının da bu etkileşimin bir sonucu olarak değerlendirildiğini kaydeden Kalkan, bazı enstrümanların farklı toplumlarda benzer biçimlerde geliştiğine dikkat çekti.
Kalkan, örnek olarak Ortadoğu ve Anadolu’da yaygın olarak kullanılan udun, Avrupa’da farklı bir form kazanarak lavta olarak bilindiğini, Çin’de ise yapısal olarak benzer özellikler taşıyan pipa enstrümanı ortaya çıktığını söyledi.
Kalkan, “Ud dediğimiz enstrüman, Yunan toplumuna gittiğimizde evrilmiş hali olan lavta olarak karşımıza çıkıyor. Çin’e gittiğimizde pipaya benziyor, ama perdeli hali olarak ortaya çıkıyor. Bu, farklı kültürlerde farklı yapılara bürünmüş bir benzerlik” dedi.
Son yıllarda Türkiye ile Çin arasında müzik alanındaki akademik çalışmaların da arttığını belirten Kalkan, özellikle ortak araştırma ve yayınlarda dikkat çekici bir yükseliş olduğunu ifade etti.
“Son 6-7 yılda Çin’le olan akademik yayınlarda bir artış söz konusu” diyen Kalkan, bu gelişmenin iki ülke arasındaki kültürel bağları daha da güçlendirdiğini söyledi.
Kalkan, Çin ve Türkiye’nin modern müzik alanında ilerleme kaydederken, geleneksel müzik miraslarını korumaya da büyük önem verdiğini vurguladı.
İki ülkenin de hem geleneksel hem de modern müzik alanında güçlü bir birikime sahip olduğunu belirten Kalkan, Çin ve Türkiye’nin geleneksel müziklerini korurken, Batı müziği alanında da önemli ilerlemeler kaydettiğini söyledi.
Kalkan, “Çin son on yıldaki enstrüman yarışmalarında her yaş kategorisinde hep birincilik elde ediyor, ama diğer taraftan da kendi geleneksel müziğini unutmadı. Bu iki ülke de her zaman geleneksel müziğini koruyup, bu konuya büyük önem vermiştir” dedi.
Uzmanlara göre İpek Yolu’nun tarihsel mirası bugün de akademik çalışmalar, kültürel etkinlikler ve müzik araştırmaları aracılığıyla yaşamaya devam ediyor. Çin ile Türkiye arasındaki müziksel benzerlikler ve ortak çalışmalar da bu kadim kültürel bağların modern dönemdeki yansımaları olarak görülüyor.
