Yükselen enflasyon nedeniyle yıl içinde asgari ücretin yeniden belirlenmesi tartışmaları üzerine Devrimci İşçi Sendikaları Konfederasyonu Araştırma Merkezi (DİSK-AR), asgari ücretin enflasyon ve gıda enflasyonu karşısındaki durumunu, Avrupa ülkeleri ile karşılaştırması ve asgari ücretin güncellenmesi ilgili yasal durumu soru ve cevaplarla ele aldığı bir araştırma yayımladı.
Bültende, “Tarihin en yüksek asgari ücret zammı iddialarıyla yüzde 50,5’lik bir artışla 4 bin 253 TL olarak belirlenen 2022 asgari ücreti daha yılın üçüncü ayında enflasyonun ve gıda enflasyonunun çok altında kaldı. Hükümet yetkilileri, ‘Asgari ücretin zamanı aralık ayı’, ‘Asgari ücretli enflasyona karşı korundu’ gibi gerekçelerle asgari ücretin yeniden belirlenmesine karşı çıkıyor. Bu iddialar gerçeği yansıtmıyor” ifadeleri yer aldı.
Asgari ücretin enflasyona karşı korumadığını belirten DİSK-AR, 2021’de asgari ücretin yüzde 21,6’lık bir artış ile 2825,9 TL olarak belirlendiğini ve artışın enflasyonun yaklaşık 15 puan altında kaldığını belirterek “Kuşkusuz bunun önemli sebebi 2021’in son çeyreğinde artan enflasyon oldu” dedi.
SORULARLA ‘ASGARİ ÜCRET’
DİSK-AR tarafından hazırlanan araştırmada asgari ücretin enflasyon ve gıda enflasyonu karşısındaki durumu, Avrupa ülkeleri ile karşılaştırması ve asgari ücretin güncellenmesi ilgili yasal durum soru ve cevaplarla ele alındı.
ASGARİ ÜCRET ENFLASYONA KARŞI KORUNDU MU?
AKP Aralık 2002’de yüzde 29,7 ile devraldığı enflasyonu 20 yıl sonra yüzde 61,14’e yükseltti.
Asgari ücret artışı 2019 yılında yüzde 11,8 olan yıllık enflasyonun 14,3 puan üzerindeydi. 2020’de ise yıllık yüzde 15 artış ile 2 bin 324 TL olarak belirlenmişti. 2020’de enflasyon 14,6 olarak gerçekleşti ve asgari ücret artışı ile enflasyon artışı başa baş oldu.
2021’e gelindiğinde de asgari ücret yüzde 21,6’lık bir artış ile 2 bin 825 lira olarak belirlenmişti. 2021 asgari ücret artışı enflasyonun yaklaşık 15 puan altında kaldı.
2022 yılında asgari ücrete yapılan yüzde 50,4’lük ücret artışının ise yılın daha üçüncü ayında enflasyonun yaklaşık 10 puan altında kaldı.
TÜFE’den yüksek seyreden gıda fiyatları artışına göre ise asgari ücret artışı çok daha düşük kaldı. 2018 Ocak ayını baz alarak yaptığımız hesaplamaya göre asgari ücret artışı birkaç ay hariç enflasyonun altında seyretti. 2018 Ocak ve 2022 Mart arasında geçen sürede asgari ücret endeksi genellikle gıda enflasyonu endeksinin altında kaldı.
2022 ASGARİ ÜCRETİ TARİHİN EN YÜKSEK ARTIŞI MI?
2022 yılı için net asgari ücrete yüzde 50,4’lük ve brüt asgari ücrete ise yüzde 39,9’luk bir zam yapıldı. Ancak bu oran hükümetin öne sürdüğü gibi tarihin en büyük zammı değil. 1976’dan bu yana özellikle enflasyonun ve pahalılığın olduğu dönemlerde, brüt asgari ücrete 20 kez yüzde 40 ve üzerinde zam yapıldı.
Net asgari ücrete ise 15 kez yüzde 50’nin üzerinde zam yapıldı. 1996, 1997 ve 1998 yıllarında ise brüt asgari ücret yüzde 100’ün üzerinde zamlandı. Dolayısıyla 2022 zammının tarihin en yüksek zam oranı olduğunu söylemek gerçeklerle bağdaşmıyor.
TÜRKİYE’DE ASGARİ ÜCRET AVRUPA SIRALAMASINDA NEREDE?
Eurostat 2022 Ocak verilerine göre Türkiye, 328 Euro ile Avrupa’nın en düşük asgari ücretli ikinci ülkesi olarak yer alıyor. Türkiye’den sonra 248 Euro ile Arnavutluk geliyor. AB ülkeleri arasında en yüksek asgari ücrete sahip ülke sıralamasında ilk üçte 2 bin 257 Euro ile Lüksemburg, 1775 Euro ile İrlanda ve 1725 avro ile Hollanda geliyor.
YASAL BİR ENGEL VAR MI?
4857 sayılı İş Kanunu’nun 39. maddesinde “iş sözleşmesi ile çalışan ve bu Kanun kapsamında olan ve olmayan her türlü işçinin ekonomik ve sosyal durumlarının düzenlenmesi için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığınca Asgari Ücret Tespit Komisyonu aracılığı ile ücretlerin asgari sınırları en geç iki yılda bir belirlenebileceği” belirtiliyor.
Yasa metninden açıkça görüleceği üzere asgari ücret “en geç iki yılda bir” belirlenebilir. Dolayısıyla iki yıl dolmadan asgari ücretin yeniden belirlenmesini engelleyecek herhangi bir kısıtlayıcı hüküm bulunmuyor. Bakanlık istediğinde Komisyon her zaman toplantıya çağrılabilir ve asgari ücret yeniden belirlenebilir.
1990’lardan bu yana özellikle enflasyonun ve pahalılığın yüksek olduğu yıllarda asgari ücret yılda birden fazla belirlendi. 2015 öncesinde bazı yıllarda asgari ücret altışar aylık olarak saptanırken bazı yılarda ise Komisyon yılda 2 kez toplandı.
