Koronavirüs pandemisi nedeniyle 16 Nisan 2020 tarihinde işten işçi çıkarmak yasaklandı. 17 Mart 2021’e kadar sürecek yasak döneminde işçileri işten atmak için kullanılan yöntem ise İş Kanunu’nun 25’inci Maddesi’nde düzenlenen ‘ahlak ve iyi niyet’ kuralı oldu. ‘Ahlak ve iyi niyet’ gerekçesiyle işten işçi çıkarmak istisna kapsamında tutulurken, işverenler bu istisnayı işten çıkarma yolu olarak kullanmaya başladı.
Sosyal Güvenlik Kurumu’nun işten çıkış nedenleri arasında ise ‘ahlak ve iyi niyet kuralına uymayan’ işçilerin çıkartılması ‘Kod29’ olarak işaretleniyor. Pandemi nedeniyle işten çıkarılan işçiler yeni bir iş bulduklarında işveren bu kodu görebiliyor. ‘Kod29’ pandemi dönemide işçinin işsizlik gerekçesine dönüştü.
Dev-Turizm-İş Marmara Şube Başkanı Turgay Özdemir: Pandemi döneminde işten çıkarılan işçilerin yüzde 70’i ‘Kod29’dan işten atıldı. Atılanların kimisi sendikaya üye oldukları için işsiz kaldı, kimisi işverenin pandemide sağlıksız koşulları dayattığı için. İstanbul’da yaşayan Mesut Toprak da Kod29’luk işçilerdendi, çalıştığı çağrı merkezinde Kod29’la işsiz kaldı.
İşsiz kalmasının ardından yargı sürecini başlatan Toprak, pandemi sürecinde 4’üncü sınıfa giden çocuğu ve eşiyle beraber ortada kalmıştı. Çaresi yoktu Toprak’ın, eve ekmek götürmek zorundaydı, Pazarda su, limon, eşofman satmaya başladı.
Toprak’ın işten atılış hikayesi de tuhaftı. 7 Eylül 2020 günü işe apar topar çağırıldı. Gelirken işyerine ait ne varsa getirmesi istendi. Toprak, telefonda “Şirket ilişiğimi mi kesiyor?” diye sordu ancak “Hayır sadece bir görüşme” yanıtını aldı. İşyerine giderken 130 lira taksi parası ödedi, işyerinin kapısından içeri girdiğinde onu “Mesut buraya kadarmış” sözüyle karşılaştı.
Toprak ANKA’ya yaptığı açıklamada “Kod29 artık patronların silahı ve ucu çok açık hüküm. İşveren artık mahkeme gibi yargılıyor. Kod29 ile işten atmak suretiyle hüküm veriyor” dedi.
Kod29 ile çıkarılan çok fazla örnek var
Sendikalaştıkları için işten atılan, usta başı yardımcısının şiddetini ifşa ettiği için işten çıkarılan, Toprak gibi birçok işçi var.
Zonguldak’ın Çaycuma ilçesindeki tekstil fabrikasında 13 yıldır çalışan Sevim Akkoç, iş arkadaşlarına evden kek götürdüğü için Kod29’la işten çıkarıldı. Eşinden ayrıldığını ve evinin kira olduğunu vurgulayan Akkoç, işsizlik ödeneği de alamadığı için mağdur durumda olduğunu söyledi.
Karayolları 3. Bölge Müdürlüğü’nde taşeron işçi olarak çalışan Mehmet Ünlü, 2 aydır maaşları yatmayınca durumu CİMER’e şikayet etti. Şikayet sonrası koronavirüs sürecinde yasak olmasına rağmen işine son verildi.
Çorum’da Ekmekçioğluları Metal’de sendikalı oldukları için işten atılan işçiler yeni yıla işsiz girdi. İşçiler, “Zenginler çok güzel kutlarken, biz işsiz olarak yılbaşını geçireceğiz. Ama yine de direnip, bu zaferi kazanacağız” dedi.
MALİK YILMAZ’IN ÇAĞRISI SİMGE OLDU
Kod29’lukların simgesi ise TIR şoförü Malik Yılmaz oldu. Sağlık Bakanı Fahrettin Koca’nın “Evde kal” çağrısını “Beni bu virüs öldürmez, senin düzenin öldürür” diye eleştiren Yılmaz, yaklaşık 8 ay işsiz kaldı. Yılmaz en sonunda Hatay Büyükşehir Belediyesi’nde iş bulabildi.
İşçiler, Kod29’luk olarak anılmamayı ve pandeminin ekonomik yükü altında ezilirken ‘ahlak ve iyi niyet’ kuralının kötüye kullanımının önüne geçilmesini istiyor.
