Yap-İşlet-Devret (YİD) modeli ile yapılan 4 otoyol, bir tünel ve 3 köprünün toplam maliyeti 22 milyar 215 milyon 713 bin dolar oldu. Aynı projelere kamuya devredilinceye kadar, 59 milyar 747 milyon 817 bin dolarlık geçiş garantisi verildi. Böylelikle devlet kaynaklarıyla 22,2 milyar dolara mâl olacak 8 proje için Hazine’den 37,5 milyar dolar daha fazla para çıkacak.
Sözcü’den Emin Özgönül‘ün haberine göre CHP Zonguldak Milletvekili ve TBMM KİT Komisyonu Üyesi Deniz Yavuzyılmaz, “Sayıştay raporlarındaki saptamalar, 8 projenin yüzde 169 ve 2,69 kat daha pahalı olduğunu gösterdi. Bu para ile 8 yerine toplam 24 otoyol, köprü ve tünel inşa edilirdi. Üstelik bu projelerde müteahhidin yurtdışından temin ettiği krediye de devlet kefil oluyor” dedi.
Farkı hazine ödüyor
YİD modeli ile yaptırılan geçiş garantili projelerde garanti kapsamındaki araç sayısı tutmazsa, aradaki farkı Hazine ödüyor. Geçen araç sürücüleri ise doğrudan işletmeci şirket kasasına ödeme yapıyor.
1- 45 bin araç geçiş garantisi
1915 Çanakkale Köprüsü dahil Çanakkale-Malkara Otoyolu’nun maliyeti 3 milyar 159 milyon 721 bin 36 Avro’yu buluyor. 2034’te işletmesi devlete geçecek olan projede köprüden günlük 45 bin araç geçiş garantisi verildi.
2- Gelir garantisi oldukça yüksek
2030 yılında kamuya geçmesi planlanan 445 milyon 521 bin 627 avro maliyetli Menemen-Aliağa-Çandarlı Otoyolu’na günlük 35 bin araç geçiş, toplamda da 541 milyon 301 bin Avro’luk gelir garantisi verildi.
3- Projede eksiklikler tamamlanmadı
Bağlantı yolları ile birlikte toplam 351 kilometre uzunluğundaki Ankara-Niğde Otoyolu, 2035 yılında kamuya devredilecek. 1 milyar 462 milyon 628 bin 902 avro maliyeti olan projede halen eksiklikler bulunuyor.
4- Geçiş hedefine ulaşılamıyor
İstanbul’daki Avrasya Tüneli, 2042 yılında kamuya geçecek. 1 milyar 239 milyon 863 bin dolar maliyete sahip projeye verilen günlük araç geçiş garantisi 68 bin ve bu tutmamasına rağmen her yıl bu rakam artıyor.
5- Milyarlarca dolarlık sapma
Osmangazi Köprüsü ve Gebze-Orhangazi-İzmir Otoyolu, 2036 yılında kamuya devredilecek. 6 milyar 312 milyon 392 bin 47 dolar maliyete sahip projede hem köprüden hem de otoyoldan geçiş garanti sayısı tutmuyor.
6- Hedefin yarısına dahi ulaşılamıyor
Yavuz Sultan Selim Köprüsü ve Odayeri-Paşaköy Otoyolu projesi 3 milyar 456 milyon 244 bin 239 dolarlık maliyete sahip. Köprüden geçiş garantisi yıllık 49 milyon adet ama bunun yarısına dahi ulaşılamıyor.
7- Otoyolun işletme süresi uzatıldı
Kuzey Marmara Otoyolu Kınalı-Odayeri kesiminin maliyeti 2 milyar 72 milyon 257 bin 9 dolar. 2030 yılında kamuya devri planlanan projenin uzunluğu bağlantı yolları dahil 80 kilometreyi buluyor. İşletme süresi 4 yıl 9 aydan 12 yıl 4 aya çıkarılan projede garantiler de tutmuyor.
Çarpıcı örnek Tokat ve Zafer
CHP Zonguldak Milletvekili Yavuzyılmaz, 2 örnek ile Hazine garantili projelerin durumunu gözler önüne serdi. Yavuzyılmaz, “Devlet, Tokat Havalimanı’nı 25 milyon Avro’ya mal etti. Zafer Havalimanı’nı ise müteahhit 50 milyon Avro’ya yaptı. İkisi de yılda 2 milyon yolcu kapasiteli ve aynı büyüklükte. Tokat’ta garanti yok ve Hazine’den para çıkmıyor. Zafer’de ise geçen yıl 1 milyon 317 bin garanti vardı, 11 bin yolcu geldi” dedi.
