SGK, bordro üzerinden prim kaçırılmasını, eksik kazanç bildirilmesini kayıt dışılığın bir alt başlığı olarak tanımlıyor. Ücretin düşük gösterilerek prim kaçırılması, bir ay çalışan bir işçinin bordroda 15 gün çalışılmış gösterilmesi gibi kayıt dışı uygulamalara göz açtırılmıyor.
Çalışanların ücretini SGK’ya ve vergi dairelerine eksik bildiren işverenler incelemeye alındı. Plan ve Bütçe Komisyonu’na sunulan 2022 yılı bütçe gerekçesine göre, SGK bu yılın ilk altı ayında 150 binden fazla çalışana “Bu ay SGK’ya bildirilen kazancınız önceki aya göre azaldı” mesajı yolladı.
ESAS KAZANÇTAN HESAPLANIYOR
Emekli aylıkları, prime esas kazançlar üzerinden hesaplanıyor. Emekli aylığının düşük olmaması için alınan ücretle bordronun aynı olması da büyük önem taşıyor. Kazancın yüksek bildirilmesi daha çok prim ödenmesi, daha yüksek emekli aylığına hak kazanılması anlamına geliyor. Primi düşük yatırılanlar düşük emekli aylığı almak zorunda kalıyor. Emeklilikte mağdur olmamak için kazancın bordroya tam olarak yansıyıp yansımadığının takip edilmesi ise çok önemli oluyor.
ÇALIŞANA HAKLI FESİH NEDENİ
Sabah Gazetesi’nden Hazal Ateş’in haberine göre; bordroda usulsüz uygulamalara maruz kalan çalışan haklı fesih kullanarak tazminat talep edebiliyor. Yapılan incelemelerde SGK bildirgesi kayıtlarında bazı işletmelerin usulsüz uygulamalara gittiği saptandı. Bu usulsüz uygulamalara karşı Türk Ceza Kanunu, Borçlar Kanunu kapsamında 5 yıla kadar hapis istemiyle dava açılabiliyor.
YANLIŞ KOD BEYANI SUÇ
SGK, prime esas kazancın mesleğe uygunluğunu denetlerken yanlış kod beyanıyla düşük ücrete de göz yummuyor. Çalışanın yaptığı iş, SGK’ya bir meslek koduyla bildiriliyor. O mesleğe uygun olan prime esas kazanç belirleniyor.
İşverenin yanlış kod beyanıyla düşük ücret gösterdiğine ilişkin şikayetler ise anında incelemeye alınıyor. Primleri düşük yatırılan çalışanlar, öncelikle işverenden gerçek ücretten bildirim yapılmasını istemek zorunda. İşverenin bunu kabul etmemesi durumunda çalışanın “Alo 170”e ihbar ya da iş mahkemesine gitme seçeneği bulunuyor. Bu nedenle sözleşmesini fesheden çalışan kıdem tazminatını alma hakkına da sahip oluyor.
YÜZDE 20 AZALANLAR BELİRLENİYOR
Özel sektörde prime esas kazancı bir önceki aya göre yüzde 20 ve üzerinde azalan çalışanlar tek tek belirleniyor. Kazancı düşürülen, eksik bildirilen sigortalıya durum iletiliyor. Böylece işverenler çalışanın bilgisi olmadan eksek prim yatıramıyor. Buna göre, maaşı düşük gösteren işveren hem tazminat hem de ceza ödeyecek ve eksik bildirdiği primi de yatıracak.
SGK’nın yürüttüğü programla, sosyal güvenlik haklarına yönelik bilinçlendirme çalışmaları yapılarak daha geniş kitlelere ulaşılacak. Çalışanlara SMS’ten sonra eksik ücret bildirimi konusunda riskli işyerlerine mektup yazılacak. Böylece hem kayıt dışı önlenecek hem prim tahsilâtları artacak.
TAM YATIRILMASI ZORUNLU
Çalışanın işe başladığı gün de dahil olmak üzere çıkış yaptığı güne kadar sigortasının tam olarak yatırılması mecburi. SGK’ya her ay verilmesi gereken aylık prim, hizmet belgesinin işçinin çalıştığı gün sayısı ile brüt ödemelerin toplamı olarak bildiriliyor. Gerçek ücret yerine daha düşük ücretten veya asgari ücretten bildirilmesi sonucunda ise işverenler idari para cezalarıyla karşılaşıyor.
