DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi’nin hazırladığı “Türkiye’de Genç İstihdamı Raporu”nda, her 4 gençten 1’inin ne eğitimde ne istihdamda (NEET) yer aldığı vurgulanarak, meslek lisesi mezunlarının üniversite mezunlarına oranla daha çok istihdamda yer aldığı belirtildi.
DİSK/Genel-İş Araştırma Dairesi’nin (emar) hazırladığı “Genç Emeği Raporu” kamuoyuyla paylaşıldı. Araştırmada “ne eğitimde ne istihdamdaki” genç sayısının arttığı belirtilerek, her 4 gençten 1’inin NEET olduğu vurgulandı. Rapora göre meslek lisesi mezunlarının üniversite mezunlarından daha çok istihdam olanağı bulduğu ifade edilerek, resmi işsizlik oranı ile geniş tanımlı işsizlik oranı arasındaki farka değinildi. Raporda, gençlerde sendikalaşma oranlarının da yüzde 3,8’e düştüğü belirtildi.
Raporda, şu ifadelere yer verildi:
“15-24 yaş grubunda 2 milyon 684 bin genç ne eğitimde ne de istihdamdadır (NEET). Bu gençlerin toplam genç nüfus içindeki oranı yüzde 23,3’tür. Başka bir ifadeyle her 4 gençten yaklaşık biri ne eğitimine devam etmekte ne de istihdamda yer almaktadır. Cinsiyete göre bakıldığında tablo daha da çarpıcıdır. 15-24 yaş grubunda ne eğitimde ne istihdamda olan erkeklerin oranı 969 binle yüzde 16,3’tür. Kadınlarda ise bu oran 1 milyon 715 binle yüzde 30,9’a yükselmektedir. Buna göre genç kadınlarda NEET oranı, genç erkeklerin neredeyse iki katıdır. Türkiye, Avrupa ülkeleri içinde NEET oranı en yüksek ülke konumundadır. NEET oranının AB üyesi ülkelerde ortalaması yüzde 9 iken Türkiye’de bu oran yüzde 20’nin üzerinde seyretmektedir.
EN YÜKSEK İŞSİZLİK ORANI ÜNİVERSİTE MEZUNLARINDA
TÜİK’in 2025 yılı verilerine göre 15-24 yaş grubunda işsizlik oranı en yüksek eğitim grubu yükseköğretim mezunlarıdır. Üniversite mezunu gençlerde işsizlik oranı yüzde 23,5’tir. Üniversite mezunu genç sayısında her geçen yıl artan sayıyla birlikte yükseköğretim mezunu yaklaşık her 4 gençten biri işsizdir. Meslek lisesi mezunlarında işsizlik oranının yüzde 13,1’le yükseköğretim mezunlarının altında kalması ise teknik ve mesleki becerilerin istihdama geçişte belirli bir avantaj sağladığını göstermektedir. Türkiye’de yükseköğretimin niceliksel olarak büyümesine karşın, gençlerin mezuniyet sonrası niteliklerine uygun, güvenceli ve insanca çalışabilecekleri işlere erişimi sınırlı kalmaktadır. Üniversite mezunu genç işsizliğinin yüksekliği, hükümetin ‘her şehre bir üniversite’ politikasının ne büyük boyutta bir yapısal sorunlar getirdiğinin göstergesidir.”
GENÇLERDEKİ GERÇEK SENDİKALAŞMA ORANI
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı’nın 2026 Ocak verilerine göre 15-24 yaş grubunda toplam 1 milyon 953 bin 538 kayıtlı işçi bulunduğu vurgulanan raporda “Bu işçilerin yalnızca 124 bin 105’i sendika üyesidir. Buna göre genç işçilerin resmi sendikalaşma oranı yüzde 6,3’tür. Ancak resmi sendikalaşma oranı, genç işçilerin gerçek örgütsüzlük düzeyini tam olarak yansıtmamaktadır. Kayıt dışı istihdam dahil edildiğinde 15-24 yaş grubunda işçi sayısı 3 milyon 301 bin 538’e yükselmektedir. Bu durumda genç işçilerin sendikalaşma oranı yüzde 3,8’e düşmektedir. Kadınlarda bu oran yüzde 3,2, erkeklerde yüzde 4’tür. İşkollarına göre incelendiğinde kamudaki işyerlerinde örgütlenme oranlarının daha yüksek olduğu görülürken; ‘Konaklama ve eğlence işleri’, ‘inşaat’, ‘iletişim’ işkollarında örgütlenme oranları yüzde 3’ün altında kalmaktadır” denildi.
ÖNERİLER SIRALANDI
DİSK/Genel-İş Sendikası genç istihdamına ilişkin politika önerilerini şöyle sıraladı:
-Genç istihdamını artıracak kamusal yatırımlar hayata geçirilmeli, gençlerin güvenceli ve düzenli işlere erişimi sağlanmalıdır.
-Genç kadınların istihdama katılımını artırmak için ücretsiz, nitelikli ve yaygın kamusal bakım hizmetleri geliştirilmeli; toplumsal cinsiyet eşitliğine dayalı istihdam politikaları uygulanmalıdır.
-Gençlerin eğitimden kopmasını önleyecek sosyal destek mekanizmaları güçlendirilmeli; eğitimden istihdama geçiş süreci kamu istihdamını artıracak yeniden düzenlenmelidir.
-Üniversitelerin ve mesleki eğitimin niceliği değil niteliği artırılmalı; gençlerin mezuniyet sonrasında güvenceli ve niteliklerine uygun işlere erişimi sağlanmalıdır.
-Gençlerin ucuz ve geçici işgücü olarak görülmesine son verilmeli; staj, çıraklık, kısmi süreli çalışma ve geçici istihdam uygulamaları genç emeğini güvencesizleştiren araçlar olmaktan çıkarılmalıdır.
-Kayıt dışı genç istihdamıyla etkin mücadele edilmeli; tüm genç işçiler sosyal güvenlik kapsamına alınmalıdır.
-Genç işçilerin sendikal haklarını özgürce kullanabilmesi için sendikal örgütlenmenin önündeki yasal ve fiili engeller kaldırılmalıdır.
-Gençlerin insanca yaşayabileceği, güvenceli çalışabileceği ve sendikal haklarını özgürce kullanabileceği bir çalışma yaşamı için emekten yana, kamucu ve eşitlikçi politikalar hayata geçirilmelidir.
KAYNAK: ANKA
