Çin Halk Cumhuriyeti’nde ekonomi pandemiye rağmen büyümeye devam ederken aynı büyümenin Şinciang ekonomi için de geçerli olduğunu söyleyebiliriz.
Şinciang’ın 2023 yılı Gayri Safi Yurt İçi Hasılası (GSYİH) önceki yıla göre %6,8 artışla 1,912.591 milyar Yuan oldu.
Şinciang, “üç dağ ve iki havza”dan oluşan eşsiz yeryüzü şekliyle büyüleyici bir doğal tablo çiziyor. Ancak bu arazi şekli bir zamanlar doğal bir bariyer görevi görüyor, ulaşımı engelliyor ve Şinciang’ın kalkınma hızını kısıtlıyordu.
Bugün, karayolu, demiryolu, havayolu ulaşım ağları, Sincan’ın kuzey ve güneyindeki kentsel ve kırsal alanları birbirine bağlayarak yerel sanayilerin rekabet gücünün artırılmasında önemli bir rol oynuyor.
Şinciang’ın verimli tarım havzalarından toplanan kavun, karpuz, erik, kayısı gibi taze toplanan meyveler, aynı gün veya ertesi gün Pekin ve Şanghay’daki yemek masalarına teslim edilebiliyor.
Şinciang’da modern altyapı, modern endüstriler, sosyal güvenlik ve yoksulluğun azaltılması gibi kilit alanlara odaklanan Çin Hükümeti ve Özerk Bölge Yönetimi, bu yıl 430 önemli projeyi hayata geçirerek 350 milyar Yuan’ın üzerinde bir yatırımı tamamlamayı planlıyor.
Önemli projelerin sayısında 2023’e kıyasla yüzde 30; toplam yatırımda ise yüzde 16,7 artış var.
Sincan Uygur Özerk Bölgesi Parti Komitesi sekreter yardımcısı ve özerk bölge başkanı Erken Tuniyaz’ın geçtiğimiz Mayıs ayında Pekin’de düzenlediği basın toplantısında verdiği bilgelere göre 2023 yılında Şinciang, GSYİH, yatırım, tüketim, ithalat, ihracat, finans ve bölge sakinlerinin geliri dahil olmak üzere altı ana göstergedeki büyüme oranları ile Çin’de ilk beşte yer aldı.
Son iki yılda Şinciang’ın toplam ithalat ve ihracat hacmi sırasıyla yüzde 57 ve yüzde 45,9 artmış. Şinciang’dan geçen Çin-Avrupa (Orta Asya) trenlerinin sayısı ülkenin yüzde 60’ından fazlasını oluşturuyor.
Çin hükümeti Şinciag’da petrol, gaz, kömür, elektrik, kömür kimyasalları, yeşil madencilik ve stratejik olarak gelişen endüstrileri içeren ‘sekiz büyük sanayi kümesinin’ inşasını hızlandırıyor.
Özerk Bölge Başkanı Erken Tuniyaz, Şinciag için hedeflerini şöyle açıklıyor:
“Hem içeride hem de dışarıda üst düzey açılımı genişleteceğiz, Asya ile Avrupa arasında altın bir kanal ve batıya açılma için bir köprübaşı inşa edeceğiz.”
Şinciang Uygur Özerk Bölgesi’ndeki ekonomik gelişmeyi anlatan verilerin, gezi programımız boyunca alanda da somut karşılığını gözlemledik.
Urumçi Uluslararası Kara Limanı bölgesindeyiz. Burası, İpek Yolu Ekonomik Kuşağı’nın çekirdek alanının inşasında dönüm noktası niteliğindeki projelerden biri…
Sincan Uygur Özerk Bölgesi’nin “tek liman, iki bölge ve beş merkezi liman ekonomik kuşağı” açılış düzeninde inşa edilen “tek liman” olma özelliğini taşıyor.
Limandaki tüm süreçlerde manuel işlemler neredeyse hiç kullanılmıyor. Dijital liman ve gümrükleme entegre beyan modeli sayesinde Çin-Avrupa trenlerinin kargo muayenesi, gümrük beyannamesi ve gümrük transfer prosedürleri çok hızlı şekilde tamamlanıyor.
İki yıl önce Çin Devlet Başkanı Xi Jinping limanı ziyaret ediyor “Kuşak ve Yol”un ortak inşaatının derinlemesine ilerlemesiyle Şinciang’ın artık uzak bir bölge değil, çekirdek bölge ve merkez bölge” haline geldiğine dikkat vurgu yapıyor.
Çin hükümeti, Urumçi Uluslararası Kara Limanı bölgesinde somutlaşan biçimiyle Şinciang’da nitelikli yüksek kaliteli büyümeyi teşvik ediyor. 3 ana rotadan, 19 ülkeye ve 26 şehire bağlanan Liman, Sinciang’ın kendi bölgesel açılma stratejisi ile ülkenin batıya açılma genel stratejisinin canlı bir örneği gibi…
Rotalardan biri Türkiye’den geçerek Avrupa’ya ulaşıyor.
Sadece bu yıl limandan 200’den fazla mal çeşidini taşıyan 100 milyondan fazla kargo gönderimi yapıldı.
Urumçi Uluslararası Kara Limanı gibi büyük yatırımlar, Şinciang’ın ekonomik büyümesinin dinamosu niteliğinde.
197 ülke ve bölgeyle ticaret yapan Çin’in Sinciang bölgesinin, toplam ithalat ve ihracat değeri bir önceki yıla göre %49,5 artarak ülkenin ilk sıralarında yer alıyor.
Şinciang’da gelişen ekonominin ve ticaretin önemli lokasyonlarından biri de Horgos…
Horgos, Çin’in Şinciang Uygur Özerk Bölgesi’nin İli Kazak Özerk Vilayetine bağlı. Bu bölgede Kazak nüfus yoğunluğu var.
Çin-Kazakistan sınırında iki ülkenin ortaklaşa yarattığı Horgos Serbest Ticaret Bölgesi, dünyanın ilk sınır ötesi uluslararası serbest ekonomi bölgesi ve aynı zamanda Çin’in “ülke içinde ama gümrüklerinin yetki alanı dışında” olan ilk özel ekonomik bölgesi…
Çin’in doğusundaki limanlardan demir yoluyla 5 günde Horgos Serbest Ticaret Bölgesi’ne gelen yük konteynırlarının, Almanya’nın kuzeybatısında yer alan Duisburg şehrine ulaşması 10 gün gibi bir sürede gerçekleşiyor. Üstelik deniz taşımacılığından daha hızlı ve hava taşımacılığından daha ucuz.
Şinciang Uygur Özerk Bölgesi, doğal güzellikleri, antik kentleri, zengin kültürel yapısı, etnik çeşitliliği ve gastronomisi ile önemli bir turizm potansiyeline sahip. Çin hükümeti, turizmi de Şinciang’ın nitelikli gelişmesinin önemli bir ayağı olarak görüyor. Geçen yıl Ağustos ayında Çin Devlet Başkanı Xi Jinping, Şinciang’da turizmin geliştirilmesi ile ilgili değerlendirmeler yaparak kültürel kalıntıların korunması ve kullanılmasının güçlendirilmesi ve kültürel mirasın artırılması ihtiyacını vurguladı. Şinciang’da turizmin geliştirilmesi, Çin hükümetinin Sinciang’ı yönetme stratejisinin bir parçası aynı zamanda. “Şinciang’ın Kültürel Beslenmesi” adı verilen projelerle Şinciang’ın kültürel entegrasyonunun hızlandırılması hedefleniyor.
Çin, batıya açılan kapısından hangi mesajları veriyor?
Tarihi camilerin atmosferinde Şinciang’da dini yaşam
Şinciang’da ‘Uygur Meselesi’ ve Çin’in terörle mücadelesi
2024’ün ilk yarısında Şinciang 120 milyondan fazla turist ağırlamış. Turizm gelirleri de yıllık bazda yüzde 37,39 artmış.
Çin hükümetinin turizm alanındaki stratejisinin izlerini gezi programımızın hemen hemen her noktasında somut olarak gördüğümüzü söyleyebiliriz.
Tanrı Dağları’nın eteklerindeki Kazak yaylalarından kurak ovalardaki Budist tapınaklarına, iki bin yıllık İpek Yolu fenerinden Antik Kaşgar’a kadar Şinciang’ın turizm alanlarında hummalı çalışmalar göze çarpıyor.
Tanrı Dağları’nın eteklerindeki Kazak yaylaları artık hayvancılık ile birlikte çok önemli turizm alanları. Her gün on binlerce kişi Kazak göçerlerin çadırlarına konuk oluyor, kımız içiyor, at biniyor ve yerli halk ile birlikte geleneksel kazak halk oyunları oynuyor.
Çin hükümeti, Yaylaların doğal yapısını sıkı tedbirlerle koruyor. Karayolundan, teleferiğe, seyir teraslarından doğaya uyumlu modern tesislere kadar hizmetin dağların zirvelerine kadar ulaştığına şahit olduk. Bu da bölgeye turist akışını her geçen yıl artırıyor.
Bizim de gezi rotamızda bulunan Nalati Yaylalarına 2024’ün ilk yarısında 2 milyondan fazla turist gelmiş.
Son bir yılda Nalati Bölgesi’ne gelen turist sayısında yüzde %51,78’lik bir artış yaşanmış.
Ziyaret ettiğimiz kentlerden Urumçi’de eski tarihi çarşı, Yining’de (Gulca) Beş yıldız bölgesi, Kaşgar’da antik Kaşgar şehir merkezi, Kuça’da eski Kuça şehir merkezi, neredeyse tamamen restore edilerek turizme kazandırılmış. Tarihi İpek Yolu güzergahındaki Kızılgaha Becan Kulesi, Budizm inancı için büyük değer taşıyan tapınaklar, mağaralar, Müslümanların tarihi camileri, türbeler, müzeler, çarşılar ve somut olmayan kültür varlıkları ile Şinciang turizmde de atılım yapmaya başlamış bile…
Sonuç: Şinciang Uygur Özerk Bölgesi, ülkemizde daha çok iç siyaset malzemesi olarak ve popülist bir anlayış ile gündeme getirilmektedir.
Bölge ile ilgili bilgiler ise çoğunlukla batılı haber ajansları, sivil toplum raporları üzerinden alınmakta ve bu bilgiler çoğu zaman dezenformasyon içirmektedir.
10 günlük gezimizde gördüğümüz ise Çin Halk Cumhuriyeti’ndeki ekonomik gelişmeye paralel olarak Şinciang Uygur Özerk Bölgesi’nde de büyük bir ekonomik kalkınmanın gerçekleşmekte olduğu…
Özerk Bölge’nin önümüzdeki yıllarda Çin’in batı ile ticaretinde çok daha kritik bir rol üstleneceğini tahmin etmek zor değil.
Türkiye, gerek tarihi ve kültürel bağları, gerek ise Kuşak Yol’daki starejik yeri ile Şinciang Uygur Özerk Bölgesi ile önemli ekonomik ilişkiler geliştirme şansına sahip.
Ülkemiz bu şansı kullanabilecek mi? Bu sorunun yanıtı Türkiye-Çin ilişkilerinin bundan sonraki seyrinde gizli.
Ancak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın Şinciang Uygur Özerk Bölgesi’ne yaptığı ziyaretten kısa bir süre sonra Çin’in en büyük havayolu şirketlerinden China Southern Airlines’ın Urumçi-İstanbul seferlerini başlatma kararı almasının Urumçi’de de İstanbul’da özellikle iş çevrelerinde memnuniyetle karşılandığını görmekteyiz.
Erdal Emre
Yön Haber
